De Medicijnboeddha-soetra: het verhaal van een reizende tekst
Een manuscript op berkenbast, een pelgrimerende monnik, een bezoekende vertaler: hoe een soetra, waarschijnlijk ontstaan in Noord-India of Centraal-Azië, een van de meest gelezen teksten van Oost-Azië werd.
De tekst opent in Vaishali, een stad in het oude India. De Boeddha verblijft daar met een grote gemeenschap van monniken, bodhisattva’s, koningen en wezens uit alle werelden. De bodhisattva Manjushri staat op en vraagt hem te spreken over de eigenschappen van een andere Boeddha, ver in het oosten, wiens naam een hulp zal zijn in moeilijkheden voor wezens van toekomstige generaties. De Boeddha stemt toe: dit is het begin van de Medicijnboeddha-soetra (Bhaiṣajyaguruvaiḍūryaprabharāja-sūtra).
Wat de soetra vertelt
De tekst is kort en volgt een eenvoudig plan. Eerst de beschrijving van de Boeddha van een verre streek en van zijn twaalf grote geloften. Dan de beschrijving van zijn zuivere land, zijn bodhisattva’s en de weldaden die de tekst hem toeschrijft. Tot slot rituele voorschriften: hoe hem volgens de tekst te vereren, hoe zijn naam te reciteren, welke offers voor te bereiden. Tegen het einde vraagt Ananda aan een bodhisattva die Verlosser heet (Jiutuo, in de versie van Xuanzang) naar de ‘negen ontijdige sterfgevallen’ en wat er gedaan kan worden om ze te vermijden. De beschreven riten (aangestoken lampen, opgehangen banieren, offers) worden gepresenteerd als manieren om vriendelijkheid en wijsheid te wekken en de nagedachtenis van de doden te eren.
Een manuscript gevonden bij Gilgit
In 1931 stuitten plaatselijke bewoners bij Gilgit, in de Karakoram, bij toeval op een stel manuscripten op berkenbast in een vervallen stoepa. Ze zijn in het Sanskriet, in een schrift dat ‘Gilgit-Bamiyan’ heet. Daaronder bevindt zich de Medicijnboeddha-soetra. Ze werd in 1939 uitgegeven door Nalinaksha Dutt in de reeks Gilgit Manuscripts en is de oudste bekende Sanskrietversie. Het is een mooie verrassing: de tekst, die alleen via vertalingen bekend was, bestond werkelijk in deze vorm in India of op zijn grenzen.
De Chinese vertalingen
In China werd de soetra meerdere keren vertaald. Een vroege versie, toegeschreven aan Shrimitra, dateert uit de 4e eeuw. Dharmagupta leverde in 615, onder de Sui, een andere. De beroemdste is die van Xuanzang, uit 650, van de monnik die Centraal-Azië en India doorkruiste om teksten mee terug te brengen; ze ligt ten grondslag aan de meeste recitaties in China, Korea, Japan en Vietnam. In 707 bood Yijing, een andere reizende monnik die over zee uit India terugkeerde, een langere versie aan die niet één maar zeven Medicijnboeddha’s beschrijft. Deze vertalingen worden bewaard in de Chinese canon (Taishō 449[3] tot 451; de vroege versie van Shrimitra is hoofdstuk 12 van de Wijdingssoetra, Taishō 1331[6]).
De tekst in Tibet
De tekst wordt ook bewaard in de Tibetaanse Kangyur, waar zowel de versie met ‘één Boeddha’ als de versie met ‘zeven tathagata’s’ bestaat. De acht Medicijnboeddha’s, wier beelden zoveel kloosters sieren, komen uit deze traditie.
Waarom ze zo succesvol was
In samenlevingen waar ziekte, armoede en oorlog dicht bij iedereen stonden, sprak een Boeddha wiens geloften hulp, voedsel, kleding en gerechtigheid beloven iedereen aan. In Japan was het een gebed voor de vrouw van een keizer dat in 680 de Yakushi-ji deed ontstaan; het verhaal staat in het artikel over Yakushi-ji.
De soetra vandaag lezen
Er bestaan vertalingen in het Frans en Engels, met commentaren; je vindt ze in de rubriek boeken. Vluchtig lezen kost minder dan een uur. De soetra leest als een gebed, niet als een medische verhandeling: zie het artikel over spirituele gezondheid.
De titel en wat hij betekent
De volledige Sanskriet-titel, Ārya-bhagavato bhaiṣajyaguru-vaiḍūryaprabhasya pūrvapraṇidhāna-viśeṣa-vistara, kan worden weergegeven als ‘Uitvoerige uiteenzetting van de vroegere geloften van de Verhevene, meester van de geneesmiddelen, licht van lapis lazuli’. De Chinese titel van Xuanzang zegt hetzelfde korter: 藥師琉璃光如來本願功德經, ‘Soetra van de oorspronkelijke geloften en verdiensten van de Tathāgata meester van de geneesmiddelen, licht van lapis lazuli’. De sleutelwoorden zijn ‘oorspronkelijke geloften’ (本願): de tekst vertelt eerst wat een bodhisattva beloofde, en daarna wat de ontwaakte Boeddha kan schenken.
Het verhaal, stap voor stap
In de versie van Xuanzang speelt de scène zich af in Vaiśālī (廣嚴城), ‘onder de boom van de muzikale klanken’ (樂音樹下). De vergadering telt achtduizend monniken, zesendertigduizend bodhisattva’s, koningen, ministers, brahmanen en niet-menselijke wezens. Mañjuśrī vraagt de Boeddha de namen en geloften van de Boeddha’s te beschrijven, ten goede van de wezens van toekomstige tijden.
De Boeddha beschrijft dan een wereld in het oosten, voorbij zoveel Boeddhalanden als er zandkorrels zijn in tien Gangesrivieren. Die wereld heet ‘Zuivere lapis’ (淨琉璃). Haar Boeddha is Bhaiṣajyaguru. Daarna volgen de twaalf grote geloften, uitgelegd in het artikel over de twaalf geloften, en de beschrijving van het zuivere land: een bodem van lapis lazuli, paden afgezet met gouden koorden en twee voorname bodhisattva’s, Alomvattende glans van de zon (日光遍照) en Alomvattende glans van de maan (月光遍照).
Het middendeel somt op wat de tekst verbindt met het horen en onthouden van de naam van deze Boeddha: zich afkeren van hebzucht, de voorschriften houden, jaloezie en ruzie achter zich laten. Het bevat ook de passage van de grote dharani: de Medicijnboeddha gaat een concentratie binnen die ‘het lijden van alle wezens wegneemt’ heet, een licht straalt uit de kruin van zijn hoofd, en de formule wordt in dat licht uitgesproken. De woorden van de mantra worden uitgelegd in het artikel over de mantra.
De bodhisattva Bevrijder en de negenenveertig lampen
Tegen het einde staat een bodhisattva op die Bevrijder (救脫) heet. Hij beschrijft een zieke wiens bewustzijn voor koning Yama wordt gebracht, die de daden beoordeelt. Voor die persoon, zegt de tekst, kan de familie toevlucht nemen tot de Medicijnboeddha, monniken de soetra laten lezen, lampen van zeven verdiepingen ontsteken en vijfkleurige banieren ophangen. De tekst beschrijft daarna een uitgebreider ritueel: negenenveertig lezingen van de soetra en negenenveertig lampen die negenenveertig dagen blijven branden. Ānanda vraagt vervolgens wat de ‘negen voortijdige doden’ (九橫死) zijn. Daaronder: sterven door gebrek aan zorg, door de wet, door wilde dieren, door vuur of water, door vergif, door een val, of van honger en dorst.
Deze bladzijden hebben een groot deel van de rituelen rond de Medicijnboeddha in Oost-Azië gevormd: lampen, banieren, het vrijlaten van dieren, gezamenlijke recitatie. Het zijn religieuze riten, hier beschreven zoals de tekst ze voorstelt, zonder belofte van resultaat.
De twaalf yaksha-generaals
De soetra eindigt met een scène die vaak in de kunst wordt afgebeeld. Twaalf grote yaksha-generaals in de vergadering staan op en leggen een gelofte af: wie de naam van de Medicijnboeddha bewaart en de soetra reciteert, te beschermen. Elk van hen voert zevenduizend yaksha’s aan. Bij Xuanzang luiden hun namen Kumbhīra (宮毘羅), Vajra (伐折羅), Mihira (迷企羅), Aṇḍīra (安底羅), Anila (頞儞羅), Śaṇḍila (珊底羅), Indra (因達羅), Pajra (波夷羅), Mahoraga (摩虎羅), Kiṃnara (真達羅), Catura (招杜羅) en Vikarāla (毘羯羅). Andere versies geven iets andere vormen. Hun geschiedenis in de kunst staat in het artikel over de twaalf generaals.
Vijf Chinese versies en wat ze onderscheidt
- De versie die aan Śrīmitra (帛尸梨蜜多羅, 4e eeuw) wordt toegeschreven: ze vormt hoofdstuk 12 van de Wijdingssoetra (灌頂經, Taishō 1331[6]). Verschillende onderzoekers denken dat deze verzameling in China is samengesteld; een andere overlevering schrijft haar toe aan de monnik Huijian (慧簡), rond 457. Het voorwoord van de versie van Dharmagupta vermeldt al een vertaling van Huijian die als onhandig werd beoordeeld.
- De versie van Dharmagupta (達摩笈多), 615, onder de Sui: Taishō 449[3]. Ze bevat de grote dharani niet.
- De versie van Xuanzang (玄奘), 650, onder de Tang: Taishō 450[3]. Dit is de standaardversie in China, Korea, Japan en Vietnam. De gangbare uitgaven bevatten de dharani.
- De versie van Yijing (義淨), 707: Taishō 451[3], in twee rollen. Ze beschrijft zeven Medicijnboeddha’s, elk met een eigen land in het oosten en eigen geloften, vierenveertig geloften in totaal (acht, acht, vier, vier, vier, vier, en dan de twaalf van Bhaiṣajyaguru). Zie de zeven Boeddha’s.
De drie klassieke versies (Taishō 449[3], 450, 451) volgen hetzelfde plan. Ze verschillen in lengte, in eigennamen en in de aan- of afwezigheid van de dharani. De data van de oudste versies komen uit de overlevering en uit catalogi; specialisten discussiëren er nog over.
De Tibetaanse versies
De Tibetaanse Kangyur bevat twee verwante teksten. De eerste, over de Medicijnboeddha alleen, is nummer 504 in de Tōhoku-catalogus (Toh 504[7]). De tweede, over de zeven Tathāgata’s, is nummer 503 (Toh 503). Beide zijn door het project 84000 in het Engels vertaald, en de vertalingen zijn gratis online te lezen. In de Tibetaanse praktijk horen deze teksten bij groepsrituelen: de reeks van zeven Boeddha’s, aangevuld met Śākyamuni, levert de ‘acht Medicijnboeddha’s’ van de schilderingen op. Zie de acht Boeddha’s.
De oorspronkelijke tekst online lezen
- Het Chinees van Xuanzang is gratis te lezen op CBETA (Taishō 450[3]), met de varianten van de uitgaven.
- De versies van Dharmagupta (Taishō 449[3]) en Yijing (Taishō 451) staan op dezelfde plek.
- De Engelse vertaling van de Tibetaanse versie (Toh 504[7]) wordt uitgegeven door 84000.
De precieze links staan in de bronnen hieronder. Voor een eerste lezing kunt u het best beginnen met de geloften en daarna de scène van de bodhisattva Bevrijder lezen: samen geven ze een goed beeld van het geheel.
Bronnen
- Nalinaksha Dutt, Gilgit Manuscripts, deel I (Srinagar, 1939)
- Raoul Birnbaum, The Healing Buddha (1979)
- Taishō Tripiṭaka 449–451 — T449 · T450 · T451
- Taishō 449 (Dharmagupta) — CBETA
- Taishō 451 (Yijing) — CBETA
- Taishō 1331 (Śrīmitra) — CBETA
- 84000, Toh 504
De data van de oudste vertalingen zijn toeschrijvingen door de traditie.
Lapis is gratis en zonder reclame. U kunt het onderhoud steunen.