Kinh Dược Sư: câu chuyện về một bản kinh biết đi xa

Bản kinh mở đầu ở Vaiśālī, một thành phố của Ấn Độ cổ đại. Đức Phật ở đó cùng một đại chúng gồm chư tăng, Bồ Tát, các vị vua và chúng sinh từ mọi thế giới. Bồ Tát Mañjuśrī đứng dậy và thỉnh Ngài nói về công đức của một vị Phật khác, ở phương đông xa xôi, danh hiệu của vị ấy sẽ là sự giúp đỡ trong khó khăn cho chúng sinh các thế hệ mai sau. Đức Phật nhận lời: đó là phần mở đầu của Kinh Dược Sư (Bhaiṣajyaguruvaiḍūryaprabharāja-sūtra).

Kinh kể điều gì

Bản kinh ngắn và theo một bố cục đơn giản. Trước hết là phần mô tả vị Phật ở một cõi xa và mười hai đại nguyện của Ngài. Rồi đến mô tả cõi tịnh độ của Ngài, các Bồ Tát và những lợi lạc mà kinh văn gán cho Ngài. Cuối cùng là các quy định nghi lễ: theo kinh văn, cách tôn kính Ngài, cách niệm danh hiệu, cần chuẩn bị những lễ vật nào. Gần cuối kinh, Ānanda hỏi một vị Bồ Tát tên Cứu Thoát (Jiutuo, trong bản của Huyền Trang) về «chín cái chết yểu» và những gì có thể làm để tránh chúng. Các nghi thức được mô tả (thắp đèn, treo phướn, cúng dường) được trình bày như những phương tiện để đánh thức lòng từ bi và trí tuệ, và để tưởng nhớ người đã khuất.

Bản chép tay được tìm thấy gần Gilgit

Năm 1931, người dân vùng Gilgit, trong dãy Karakoram, tình cờ phát hiện trong một bảo tháp đổ nát một bộ bản chép tay trên vỏ cây bạch dương. Chúng được viết bằng tiếng Phạn, trong một loại chữ gọi là «Gilgit-Bamiyan». Kinh Dược Sư nằm trong số đó. Nalinaksha Dutt xuất bản năm 1939 trong tùng thư Gilgit Manuscripts, và đây là bản tiếng Phạn cổ nhất được biết. Một bất ngờ thú vị: bản kinh mà trước đó chỉ được biết qua các bản dịch đã từng tồn tại ở Ấn Độ hay vùng rìa của nó, dưới hình thức này.

Các bản dịch chữ Hán

Ở Trung Quốc, bộ kinh được dịch nhiều lần. Một bản cổ, được cho là của Śrīmitra, có từ thế kỷ IV. Đạt-ma-cấp-đa đưa ra một bản khác năm 615, thời Tùy. Nổi tiếng nhất là bản của Huyền Trang năm 650, vị tăng đã vượt Trung Á và Ấn Độ để mang kinh sách về; đó là nền tảng của phần lớn các buổi tụng ở Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Việt Nam. Năm 707, Nghĩa Tịnh, một nhà sư lữ hành khác trở về từ Ấn Độ bằng đường biển, đưa ra một bản dài hơn, mô tả không phải một mà là bảy vị Phật Dược Sư. Các bản dịch này được lưu giữ trong Đại tạng kinh chữ Hán (Taishō 449^[3] đến 451; bản cổ của Śrīmitra là quyển 12 của Kinh Quán Đảnh, Taishō 1331^[6]).

Bản kinh ở Tây Tạng

Bản kinh cũng được lưu giữ trong Kangyur của Tây Tạng, nơi có cả bản «một vị Phật» lẫn bản «bảy vị Như Lai». Tám vị Phật Dược Sư, hình ảnh trang trí biết bao tu viện, xuất phát từ truyền thống này.

Vì sao thành công đến thế

Trong những xã hội mà bệnh tật, nghèo đói và chiến tranh ở rất gần mỗi người, một vị Phật có những lời nguyện hứa sự giúp đỡ, thức ăn, y phục và công lý đã nói với tất cả mọi người. Ở Nhật Bản, chính lời cầu nguyện cho một vị Thiên hoàng khỏi bệnh đã sinh ra chùa Yakushi-ji năm 680; câu chuyện ấy nằm trong bài về Yakushi-ji.

Đọc bộ kinh hôm nay

Có các bản dịch tiếng Pháp và tiếng Anh, kèm chú giải; bạn sẽ tìm thấy trong mục sách. Đọc lướt mất chưa đến một giờ. Bộ kinh được đọc như một lời cầu nguyện, không phải như một luận thuyết y học: xem bài về sức khỏe tinh thần.

Tên kinh và ý nghĩa

Tên tiếng Phạn đầy đủ là Ārya-bhagavato bhaiṣajyaguru-vaiḍūryaprabhasya pūrvapraṇidhāna-viśeṣa-vistara, nghĩa là “Thuyết giảng rộng về những công đức thù thắng của bản nguyện đức Thế Tôn Dược Sư Lưu Ly Quang”. Bản dịch chữ Hán của Huyền Trang có tên ngắn gọn hơn: Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai Bản Nguyện Công Đức Kinh. Từ then chốt là “bản nguyện”: kinh kể trước hết những lời nguyện Ngài phát khi còn là Bồ-tát, rồi những gì Ngài có thể trao cho chúng sinh sau khi thành Phật.

Nội dung câu chuyện

Trong bản Huyền Trang, câu chuyện diễn ra dưới cây “Nhạc Âm” ở thành Quảng Nghiêm (Vaiśālī). Hội chúng gồm tám nghìn tỳ-kheo, ba vạn sáu nghìn Bồ-tát, cùng vua quan, Bà-la-môn và trời rồng tám bộ. Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi thỉnh Phật nói danh hiệu và bản nguyện của chư Phật vì chúng sinh đời sau.

Đức Phật kể rằng: về phương Đông, cách đây hơn mười hằng hà sa cõi Phật, có thế giới tên “Tịnh Lưu Ly”, Phật hiệu là Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai. Tiếp theo là mười hai đại nguyện (xem bài về mười hai đại nguyện), rồi mô tả cõi tịnh độ ấy: đất bằng lưu ly, đường ranh bằng dây vàng, và hai vị Bồ-tát đứng đầu là Nhật Quang Biến Chiếu và Nguyệt Quang Biến Chiếu.

Phần giữa kinh liên kết việc nghe và nhớ danh hiệu Phật Dược Sư với việc bỏ lòng keo kiệt, giữ giới, buông bỏ ganh tị và tranh cãi. Đoạn đại đà-la-ni cũng nằm ở đây: Phật Dược Sư nhập định “Trừ diệt nhất thiết chúng sinh khổ não”, từ nhục kế phóng đại quang minh và trong ánh sáng ấy nói thần chú. Ý nghĩa từng chữ có trong bài về thần chú.

Bồ-tát Cứu Thoát và bốn mươi chín ngọn đèn

Ở phần sau, Bồ-tát Cứu Thoát đứng dậy kể về một người bệnh mà thần thức bị dẫn đến trước Diêm-ma pháp vương (vị vua xét xử thiện ác). Theo kinh, gia đình có thể vì người ấy quy y Phật Dược Sư, thỉnh chư tăng tụng kinh này, thắp đèn bảy tầng và treo phan ngũ sắc tục mạng. Kinh còn nói đến một nghi thức đầy đủ hơn: tụng kinh bốn mươi chín lần, thắp bốn mươi chín ngọn đèn, trong bốn mươi chín ngày. Sau đó A-nan hỏi “chín thứ chết oan” là gì; trong đó có: bệnh mà không có thầy thuốc, bị hành hình theo phép vua, bị thú dữ ăn thịt, bị lửa thiêu hay nước cuốn, trúng độc, rơi từ trên cao, chịu đói khát.

Mấy trang kinh này ảnh hưởng sâu đến các pháp hội Dược Sư ở Đông Á: thắp đèn, treo phan, phóng sinh, cùng nhau tụng kinh. Bài viết chỉ trình bày các nghi lễ tôn giáo này đúng như kinh chép, không hứa hẹn bất kỳ hiệu quả nào.

Mười hai vị thần tướng

Cuối kinh có một cảnh thường thấy trong nghệ thuật: mười hai đại tướng dược-xoa trong hội đứng dậy phát nguyện bảo vệ những ai thọ trì danh hiệu Phật Dược Sư và tụng kinh này. Mỗi vị thống lĩnh bảy nghìn dược-xoa. Tên trong bản Huyền Trang là: Cung-tỳ-la (Kumbhīra), Phạt-chiết-la (Vajra), Mê-xí-la (Mihira), An-để-la (Aṇḍīra), Át-nễ-la (Anila), San-để-la (Śaṇḍila), Nhân-đạt-la (Indra), Ba-di-la (Pajra), Ma-hổ-la (Mahoraga), Chân-đạt-la (Kiṃnara), Chiêu-đỗ-la (Catura) và Tỳ-yết-la (Vikarāla). Các bản dịch khác viết hơi khác. Hình tượng của các vị trong nghệ thuật có trong bài về mười hai thần tướng.

Năm bản dịch chữ Hán và chỗ khác nhau

• Bản được ghi là của Bạch-thi-lê-mật-đa-la (Śrīmitra, thế kỷ IV): quyển 12 của Kinh Quán Đỉnh (Đại Chánh tạng 1331). Một số học giả cho rằng bộ kinh này được biên soạn ở Trung Hoa; một truyền thống khác gán cho Tuệ Giản, khoảng năm 457. Lời tựa bản Đạt-ma-cấp-đa đã nhắc đến bản Tuệ Giản và nói văn bản ấy chưa thông suốt.
• Bản Đạt-ma-cấp-đa, năm 615, đời Tùy: Đại Chánh tạng 449. Không có đoạn đại đà-la-ni.
• Bản Huyền Trang, năm 650, đời Đường: Đại Chánh tạng 450. Đây là bản được đọc rộng rãi ở Trung Hoa, Hàn Quốc, Nhật Bản và Việt Nam. Bản lưu hành có đà-la-ni.
• Bản Nghĩa Tịnh, năm 707: Đại Chánh tạng 451, hai quyển. Kinh nói về bảy vị Phật Dược Sư, mỗi vị có tịnh độ phương Đông và bản nguyện riêng, tổng cộng bốn mươi bốn nguyện (tám, tám, bốn, bốn, bốn, bốn, rồi mười hai nguyện của Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai). Xem bài về bảy vị Phật Dược Sư.

Ba bản dịch chính (Đại Chánh tạng 449, 450, 451) có cùng cấu trúc; khác nhau ở độ dài, tên riêng và việc có hay không có đà-la-ni. Niên đại các bản sớm nhất dựa vào truyền thống và các mục lục kinh, giới học giả vẫn còn bàn luận.

Bản tiếng Tây Tạng

Tạng Kangyur của Tây Tạng có hai bộ kinh liên quan. Một bộ chỉ nói về Phật Dược Sư, mang số 504 trong mục lục Derge (Toh 504^[7]); bộ kia nói về bảy vị Như Lai, số 503 (Toh 503). Cả hai đã được dự án 84000 dịch sang tiếng Anh và có thể đọc miễn phí trên mạng. Trong thực hành Tây Tạng, hai bộ kinh này đi kèm nghi lễ tập thể: bảy vị Phật cộng thêm Phật Thích-ca thành “tám vị Phật Dược Sư” trên tranh thangka. Xem bài về tám vị Phật Dược Sư.

Đọc nguyên bản trên mạng

• Nguyên văn chữ Hán bản Huyền Trang có thể đọc miễn phí trên CBETA (Đại Chánh tạng 450), kèm hiệu khám các bản.
• Bản Đạt-ma-cấp-đa (Đại Chánh tạng 449) và bản Nghĩa Tịnh (Đại Chánh tạng 451) cũng có trên cùng trang.
• Bản dịch tiếng Anh của bản Tây Tạng (Toh 504^[7]) do 84000 công bố.

Đường dẫn chính xác nằm ở phần nguồn bên dưới. Người mới đọc có thể đọc mười hai đại nguyện trước, rồi đến đoạn Bồ-tát Cứu Thoát: hai phần này cho thấy mạch chính của cả bộ kinh.

Nguồn

1. Nalinaksha Dutt, Gilgit Manuscripts, tập I (Srinagar, 1939)
2. Raoul Birnbaum, The Healing Buddha (1979)
3. Taishō Tripiṭaka 449–451 — T449 · T450 · T451
4. Taishō 449 (Dharmagupta) — CBETA
5. Taishō 451 (Yijing) — CBETA
6. Taishō 1331 (Śrīmitra) — CBETA
7. 84000, Toh 504

Niên đại của các bản dịch cổ nhất là những quy gán của truyền thống.

Xem toàn bộ danh mục

Lapis miễn phí và không có quảng cáo. Bạn có thể ủng hộ việc duy trì trang.