Wie is de Medicijnboeddha?
De Medicijnboeddha is een figuur uit het mahayana- en vajrayana-boeddhisme met vele namen: Bhaiṣajyaguru in het Sanskriet, Sangye Menla in Tibet, Yaoshi Fo (药师佛) in China, Yakushi Nyorai (薬師如来) in Japan en Yaksa Yeorae in Korea.
Hij wordt meestal zittend in meditatie afgebeeld, met een lichaam in het blauw van lapis lazuli, een schaal in de handen en soms een tak van de myrobalan. De Medicijnboeddha-soetra die aan hem is gewijd beschrijft twaalf geloften, afgelegd ten bate van alle wezens.
In Japan zijn er veel tempels aan hem gewijd, zoals de Yakushi-ji in Nara. In Tibet is zijn beeld nauw verbonden met de geneeskundige traditie (Sowa Rigpa).
Al zijn namen, taal per taal, in hun eigen schrift en met bronnen: Bhaiṣajyaguru, Menla, Yaoshi, Yakushi: de namen per land
De volkeren van de Medicijnboeddha
De Medicijnboeddha behoort niet tot één volk. Zijn traditie ontstond in Noordwest-India en reisde vervolgens eeuwenlang rond, gedragen door monniken, kooplieden en vertalers die heel verschillende talen spraken. Hier is wie ze waren, met bronnen.
1. Waar komt hij vandaan?
Een Sanskrietmanuscript van zijn sūtra behoort tot de Gilgit-manuscripten (gevonden in 1931), in het huidige noorden van Pakistan, vlakbij het oude Gandhāra, een kruispunt van India en Centraal-Azië[a]. Van daaruit volgde het boeddhisme de zijderoute: Khotan, Kucha, de Sogdische steden, vervolgens China, Korea, Japan, Tibet, Mongolië en Nepal[b].
2. De taalfamilies
| Taal familie | Talen | Rol |
|---|---|---|
| Indo-Arische talen | Sanskriet, gāndharī | Originele teksten |
| Iraanse talen | Khotanese taal, Sogdische taal | Zijderoutes |
| Tochaarse talen | Tochaars A en B (Kucha, Turfan) | Boeddhisme van het Tarim-bekken |
| Sino-Tibetaanse talen | Chinese taal, Tibetaanse taal, Newar-taal | Grote vertalingen, levende praktijk |
| Koreaanse talen | Koreaanse taal | Aanbidding van de Medicijnboeddha (Yaksa Yeorae) |
| Japanse talen | Japanse taal | Aanbidding van de Medicijnboeddha (Yakushi Nyorai) |
| Mongoolse talen | Mongoolse taal | Medicijnboeddha (Otoch Manla) |
Sanskriet en Gāndhārī zijn Indo-Arische talen[c]. Khotanees en Sogdisch zijn Iraanse talen, gesproken door kooplieden en boeddhistische volkeren van Centraal-Azië[d]. Tochaars, gesproken in Kucha en Turfan, is een aparte tak van Indo-Europees; de meeste overgebleven teksten erin zijn boeddhistisch[e]. Chinees, Tibetaans en Newar (Nepal) zijn Sino-Tibetaanse talen; Koreaans, Japans en Mongools behoren tot drie andere families[f].
3. Wat de genetica zegt (met voorzichtigheid)
Uit oud DNA-onderzoek blijkt dat Zuid- en Centraal-Azië zijn gevormd door oude en herhaalde vermenging tussen bevolkingsgroepen[g]. De Tarim Basin-mummies, uit de regio Kucha en Khotan, stammen voornamelijk af van een zeer oude lokale bevolking[h]. Tibetanen dragen een variant van het EPAS1-gen dat hen helpt op grote hoogte te leven[i]. De huidige Japanners hebben voorouders uit drie belangrijke oude bronnen[j].
Belangrijk: een taal, een cultuur of een geloof wordt niet via genen doorgegeven. Menselijke ‘rassen’ zijn geen betrouwbare biologische categorieën[k]. De Medicijnboeddha-traditie wordt doorgegeven door middel van onderwijs, teksten en beoefening, en iedereen kan eraan deelnemen.
4. Kleding
Monniken dragen de kāṣāya, een gewaad dat oorspronkelijk gemaakt was van aan elkaar genaaide lapjes stof. De kleur en vorm veranderen van land tot land: oker of saffraan in Zuidoost-Azië, kastanjebruin en geel in Tibet en Mongolië, grijs, bruin of zwart in China, Korea en Japan, waar het de kesa wordt die over een gewaad wordt gedragen[l]. Leken behouden hun lokale kleding: de Tibetaanse chuba, het Mongoolse deel, de Koreaanse hanbok, de Japanse kimono[m].
5. Gebruiken en praktijken
- Tibet en Mongolië: hij is verbonden met de Tibetaanse geneeskunde (Sowa Rigpa); rond 1720 dragen de beroemde medische schilderijen van de regent Desi Sangye Gyatso de titel “Ornament voor de geest van de medicijnboeddha”[n].
- China: mensen reciteren zijn sūtra en zijn naam voor gezondheid en een lang leven[b].
- Japan: De Yakushi-ji-tempel (Nara) werd in 680 in gebruik genomen door keizer Tenmu voor het herstel van zijn gemalin, de toekomstige keizerin Jitō[o]. De 8e van elke maand is zijn feestdag (ennichi)[p].
- Nepal: Het Newar-boeddhisme houdt rituelen in het Sanskriet, doorgegeven door vajrācārya-priesters[q].
- Kunst: overal is hij blauw als lapis lazuli, houdt een medicijnkom vast en vaak een geneeskrachtige plant (myrobalan)[b].
6. De swastika, een teken van geluk
Het Sanskrietwoord swastika komt van swasti, “welzijn, geluk”[r]. Het is een heel oud teken, heilig in het hindoeïsme, het boeddhisme en het jainisme[s]. In het boeddhisme is het een teken van geluk en staat het vaak op Boeddhabeelden en tempels[s].
- China: 卍 wordt gelezen wàn, “tienduizend”, en staat voor een lang leven en eindeloos geluk[r].
- Japan: manji (卍); op kaarten markeert het een boeddhistische tempel[r].
- Tibet: jongdrung, een teken van het eeuwige, ook belangrijk in de Bön-religie[r].
- Korea en Mongolië: manja in Koreaans, khas in Mongools[r].
We hebben geen serieuze bron gevonden die de swastika in het bijzonder met de Medicijnboeddha in verband brengt: het is een teken dat door het hele boeddhisme wordt gedeeld.
Bronnen voor dit hoofdstuk
- Gilgit manuscripts — Wikipedia · Birnbaum, The Healing Buddha
- Bhaisajyaguru — Wikipedia · R. Birnbaum, The Healing Buddha (1979)
- Indo-Aryan languages — Britannica · Gāndhārī — Wikipedia
- Khotanese · Sogdian — Wikipedia
- Tocharian languages — Wikipedia
- Glottolog, language families · Sino-Tibetan — Wikipedia
- Narasimhan et al., “The formation of human populations in South and Central Asia”, Science 2019 — doi
- Zhang et al., “The Bronze Age origins of the Tarim Basin mummies”, Nature 2021 — doi
- Huerta-Sánchez et al., “Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression of Denisovan-like DNA”, Nature 2014 — doi
- Cooke et al., “Ancient genomics reveals tripartite origins of Japanese populations”, Science Advances 2021 — doi
- Statement on race and racism, American Association of Biological Anthropologists (2019)
- Kāṣāya — Wikipedia
- Chuba · Deel · Hanbok · Kimono — Wikipedia
- Four Tantras · Tibetan medicine — Wikipedia
- Yakushi-ji — Wikipedia
- 縁日 (ennichi) — Wikipedia JA
- Newar Buddhism — Wikipedia
- Swastika — Wikipedia
- Swastika — Britannica