Woordenlijst van de Medicijnboeddha: 31 woorden eenvoudig uitgelegd
Eenendertig woorden die steeds terugkomen in teksten en beelden van de Medicijnboeddha, eenvoudig uitgelegd, elk met een kleine vrije afbeelding en een bron.
Woordenlijst (31)
- Bhaiṣajyaguru (de naam)
Bhaiṣajyaguru · भैषज्यगुरु
Dit is de Sanskrietnaam van de Medicijnboeddha, de ‘meester van de geneesmiddelen’. Al zijn andere namen (Chinees, Japans, Tibetaans) vertalen deze naam.
Zie ook: Bhaiṣajyaguru, Bhaiṣajyarāja, Dhanvantari: niet te verwarren · Bhaiṣajyaguru, Menla, Yaoshi, Yakushi: de namen per land
Waar te zien: Brooklyn Museum
- Vaiḍūrya (lapis lazuli)
Vaiḍūrya · 琉璃 liúlí · བཻ་ཌཱུརྻ
Een kostbare blauwe steen die in de volledige naam van de Medicijnboeddha voorkomt. Het Chinees geeft hem weer als 琉璃 liúlí en de meeste vertalingen zeggen ‘lapis lazuli’, al is het niet zeker welk mineraal de oude teksten precies bedoelen (sommigen denken aan beril). Dit blauw verklaart de kleur van zijn lichaam op Tibetaanse schilderingen.
Zie ook: Lapis lazuli, de kleur van de Medicijnboeddha
Catalogus: Gebedskettingen (mala’s) en sieraden
- Tathāgata (Nyorai)
Tathāgata · 如来 · tathāgata
Een titel van alle boeddha’s, vaak vertaald als ‘hij die zo gegaan is’ of ‘zo gekomen is’. In het Chinees 如来 rúlái, in het Japans gelezen als Nyorai: vandaar Yakushi Nyorai. Het woord geeft aan dat het om een boeddha gaat en niet om een bodhisattva.
Waar te zien: 京都国立博物館 Kyoto National Museum
- De soetra
Bhaiṣajyaguru-sūtra · 藥師經
De Medicijnboeddha is vooral bekend uit één tekst, de soetra over zijn oorspronkelijke geloften. Die bestaat in Sanskrietfragmenten, in verschillende Chinese vertalingen (616, 650, 707) en in het Tibetaans. De tekst vertelt hoe hij heel lang geleden geloften aflegde, en beschrijft zijn land in het oosten.
In de tijdlijn: IV · V–VI · 616 · 650 · 1931
Zie ook: De Medicijnboeddha-soetra: het verhaal van een reizende tekst · Gilgit, 1931: de dag waarop de Sanskrietsoetra opdook · Het verhaal van de soetra: Manjushri, de Redder en de twaalf generaals
Waar te zien: National Archives of India
Catalogus: Boeken en leringen
- De twaalf geloften
十二大願 · twaalf grote geloften
In de soetra legt Bhaiṣajyaguru, voordat hij boeddha wordt, twaalf grote geloften af. Die gaan onder meer over het stralend maken van het lichaam van de wezens, het verlichten van ziekte en armoede, en het geven van voedsel en kleding. Dit is de kern van de tekst; Lapis geeft weer wat de tekst zegt, zonder iets te beweren over effecten.
Zie ook: De twaalf geloften en de zeven Medicijnboeddha’s · De twaalf geloften van de Medicijnboeddha, één voor één
Catalogus: Boeken en leringen
- Het Zuivere Land van het Oosten
Vaiḍūryanirbhāsā · 淨琉璃世界
De soetra plaatst de Medicijnboeddha in een zuiver land in het oosten, ‘Zuiver Lapis Lazuli’ genoemd (淨琉璃世界). Het wordt beschreven als geplaveid met lapis lazuli en goud. In Dunhuang tonen muurschilderingen het als een groot paleis boven een meer, vol muzikanten en dansers.
In de tijdlijn: 618–649 · 642 · 1107 · 1900 · 1987
Zie ook: Het oostelijke zuivere land: Vaiḍūryanirbhāsa, het land van het lapis-lazulilicht
Waar te zien: 莫高窟 Mogao Caves
- Zonnestraal en Maanstraal
Sūryaprabha · Candraprabha · 日光 · 月光
Twee bodhisattva’s, Sūryaprabha (‘Zonnestraal’) en Candraprabha (‘Maanstraal’), worden in de soetra genoemd als zijn belangrijkste metgezellen. Met hem vormen ze een triade, die in Japan veel voorkomt (Nikkō en Gakkō). Het beeld dat hier te zien is, in de Hokke-dō van de Tōdai-ji, kreeg pas later de naam Gakkō.
In de tijdlijn: 718
Zie ook: Yakushi-ji: de tempel geboren uit een gelofte om een keizerin te helen
Waar te zien: 薬師寺 Yakushi-ji
- De twaalf generaals
十二神将 Jūni shinshō
In de soetra beloven twaalf yakṣa-generaals dat ze wie de tekst bewaart zullen beschermen. In Japan (Jūni shinshō) worden ze later verbonden met de twaalf dieren van de dierenriem en vaak in harnas getoond, in levendige houdingen. De groep van klei in de Shin-Yakushi-ji in Nara dateert uit de 8e eeuw.
In de tijdlijn: 747 · VIII · 1603
Zie ook: De twaalf generaals: het leger dat de Medicijnboeddha bewaakt · Shin-Yakushi-ji: elf kleigeneraals die al meer dan duizend jaar op wacht staan · Het verhaal van de soetra: Manjushri, de Redder en de twaalf generaals
Waar te zien: 新薬師寺 Shin-Yakushi-ji · 東京国立博物館 Tokyo National Museum · Cleveland Museum of Art
- De zeven Medicijnboeddha’s
七仏薬師 · 七佛藥師
De Chinese vertaling van Yijing uit 707 beschrijft zeven boeddha’s in het oosten; de Medicijnboeddha is de laatste van hen. In Japan worden ze samen vereerd als Shichibutsu Yakushi; in de Ninna-ji draagt de stralenkrans van de sandelhouten Yakushi alle zeven.
Zie ook: De twaalf geloften en de zeven Medicijnboeddha’s
Waar te zien: 仁和寺 Ninna-ji
- De acht Medicijnboeddha’s
སྨན་བླ་བདེ་གཤེགས་བརྒྱད · sman bla bde gshegs brgyad
In het Tibetaans boeddhisme komt Śākyamuni bij de zeven boeddha’s van de soetra: dan spreekt men van acht Medicijnboeddha’s. Schilderingen tonen ze in rijen of rond een centrale figuur, elk met een eigen kleur en gebaar. De Freer Gallery in Washington bewaart zo’n schildering.
Zie ook: De acht Medicijnboeddha’s: zeven broers en een meester
Waar te zien: National Museum of Asian Art (Freer)
- Sangye Menla (Tibetaans)
སངས་རྒྱས་སྨན་བླ · Sangye Menla
Sangs rgyas sman bla, ‘Boeddha, meester van de geneesmiddelen’, is zijn Tibetaanse naam. De Hermitage bewaart een thangka uit Khara-Khoto (12e–13e eeuw).
In de tijdlijn: XII–XIII
Zie ook: Bhaiṣajyaguru, Menla, Yaoshi, Yakushi: de namen per land · Khara-Khoto: een blauwe Boeddha uit de woestijn, bewaard in Sint-Petersburg · Symbolen en legenden: de schaal, de myrobalan, de zon, de maan en de twaalf generaals
Waar te zien: Государственный Эрмитаж · State Hermitage Museum
Catalogus: Voorwerpen voor het altaar · Wierook
- Yàoshī fó (Chinees)
藥師佛 Yàoshī fó
In China is hij 藥師佛, of voluit Yàoshī Liúlíguāng Rúlái. Men ziet hem vaak in een triade in een tempelzaal, of als de boeddha van het oosten tegenover Amitābha, die van het westen. Zijn Zuivere Land is een van de grote onderwerpen van de schilderingen in Dunhuang.
In de tijdlijn: 1319
Zie ook: Bhaiṣajyaguru, Menla, Yaoshi, Yakushi: de namen per land
Waar te zien: 广胜寺 Guangsheng Temple · The Metropolitan Museum of Art
- Yakushi Nyorai (Japans)
薬師如来 Yakushi Nyorai
In Japan is 薬師如来 een van de oudste vereerde boeddha’s, al vanaf de 7e eeuw (Hōryū-ji, Yakushi-ji). Veel tempels dragen zijn naam. Het houten beeld dat hier te zien is, van de Gangō-ji, is een Nationale Schat die in bewaring is bij het Nationaal Museum van Nara.
In de tijdlijn: 607 · 680 · IX · IX · 1051 · 1528 · 1976 · 1989 · 1998
Zie ook: Bhaiṣajyaguru, Menla, Yaoshi, Yakushi: de namen per land · Yakushi-tempels in Japan: Nara, Kyoto, de berg Hiei · Yakushi-ji: de tempel geboren uit een gelofte om een keizerin te helen · Hōryū-ji: het Yakushi-opschrift dat vertelt van een gelofte uit 586
Waar te zien: 奈良国立博物館 Nara National Museum · 薬師寺 Yakushi-ji
- Yaksa yeorae (Koreaans)
약사여래 Yaksa yeorae
In Korea wordt 약사여래 heel gewoon aan het eind van de 8e en in de 9e eeuw, onder het Verenigd Silla. Het staande beeld van verguld brons uit de Baengnyulsa, nu in het Nationaal Museum van Gyeongju, is een Nationale Schat. De beelden houden vaak een klein potje met geneesmiddel vast.
In de tijdlijn: VIII–IX · IX · 1962 · 1992
Zie ook: Bhaiṣajyaguru, Menla, Yaoshi, Yakushi: de namen per land · Korea: Yaksa Yeorae, een Boeddha in dienst van het koninkrijk Silla
Waar te zien: 국립경주박물관 Gyeongju National Museum · Los Angeles County Museum of Art
- Otoch Manla (Mongools, Boerjatisch)
Оточ Манла · Отошо Манла
Mongolen en Boerjaten noemen hem Otoch Manla (in het Boerjatisch Otosho Manla). Manla komt van het Tibetaanse sman bla; otoch betekent arts. Sommige datsans (kloosters) in Boerjatië hebben tempels die aan hem gewijd zijn, zoals de Manla-tempel van de datsan van Aga, gebouwd in 1816.
Zie ook: Bhaiṣajyaguru, Menla, Yaoshi, Yakushi: de namen per land · Mongolië: Otoch Manal en de medische kloosterscholen
Waar te zien: Агинский дацан · Aginsky Datsan · Цугольский дацан · Tsugol Datsan
- Uṣṇīṣa (schedelverhoging)
Uṣṇīṣa · 肉髻
De ronde verhoging boven op het hoofd van een boeddha. Het is een van de traditionele kenmerken van een boeddha, een teken van wijsheid, en geen kapsel. Je ziet het op bijna alle afbeeldingen van de Medicijnboeddha, geschilderd of gebeeldhouwd.
- Ūrṇā (stip op het voorhoofd)
Ūrṇā · 白毫
Een krulletje haar of een stip tussen de wenkbrauwen, nog een traditioneel kenmerk van een boeddha. Op beelden is het soms een kristal of een ingelegde steen. Het helpt om een boeddha te onderscheiden van een gewone figuur.
- Mudrā (handgebaren)
Mudrā · 印相
De houdingen van de handen hebben een vaste betekenis. De Medicijnboeddha houdt de rechterhand vaak omlaag, met de handpalm naar buiten, in het gebaar van het geven (varada), en de linkerhand in de schoot. In Japan is de rechterhand soms geheven, in het gebaar dat geruststelt.
Zie ook: De Medicijnboeddha: geschiedenis en iconografie
Catalogus: Beelden
- De kom (pātra)
Pātra · 鉢 · ལྷུང་བཟེད
De kom van de monnik, waarin hij voedsel ontvangt. Op Tibetaanse afbeeldingen houdt de Medicijnboeddha hem in de linkerhand, gevuld met geneesmiddel of nectar, vaak blauw geschilderd. De kom die hier te zien is, is een jade kom uit de Qing-dynastie in het Met, een voorwerp van hetzelfde type.
Zie ook: De Medicijnboeddha: geschiedenis en iconografie · Voorwerpen van de Medicijnboeddha: waar dienen ze voor?
Catalogus: Beelden
- Myrobalaan (arura)
Harītakī · Terminalia chebula · ཨ་རུ་ར
De vrucht van Terminalia chebula, harītakī in het Sanskriet en arura in het Tibetaans. Ze heeft een lange geschiedenis in de traditionele farmacopees van Azië. Op Tibetaanse afbeeldingen houdt de Medicijnboeddha er een takje van in de rechterhand: het is zijn belangrijkste attribuut.
Zie ook: De Medicijnboeddha: geschiedenis en iconografie
Catalogus: Beelden
- Het medicijnpotje (yakko)
薬壺 yakko · 藥壺
In Japan en Korea houdt de Medicijnboeddha vaak een klein potje of doosje in de linkerhand. Daar is dat de eenvoudigste manier om hem te herkennen. Oude beelden hebben het niet: de hoofd-Yakushi van de Yakushi-ji houdt niets vast.
Zie ook: Voorwerpen van de Medicijnboeddha: waar dienen ze voor?
Waar te zien: Cleveland Museum of Art
Catalogus: Beelden
- De lotustroon
Padmāsana · 蓮華座
Boeddha’s en bodhisattva’s zitten of staan vaak op een geopende lotusbloem. De lotus groeit in de modder maar blijft schoon: een beeld van zuiverheid. De sokkel die hier te zien is, van de Byōdō-in, laat de vorm zien; hij hoort bij een andere boeddha.
Zie ook: Symbolen en legenden: de schaal, de myrobalan, de zon, de maan en de twaalf generaals
Catalogus: Beelden
- Nimbus en mandorla
Prabhāmaṇḍala · 光背 kōhai
Een lichtkring achter het hoofd (nimbus) of een amandelvorm rond het hele lichaam (mandorla). In Japan kan de stralenkrans van een Yakushi zeven kleine boeddha’s dragen, een verwijzing naar de zeven Medicijnboeddha’s. Hier een Yakushi uit de late Heian-periode, in het Cleveland Museum of Art.
In de tijdlijn: 1103
Zie ook: Symbolen en legenden: de schaal, de myrobalan, de zon, de maan en de twaalf generaals
Waar te zien: 仁和寺 Ninna-ji · Cleveland Museum of Art
Catalogus: Schilderingen (thangka’s)
- Het monnikskleed
Kāṣāya · 袈裟
Boeddha’s worden getoond in een eenvoudig monnikskleed, zonder sieraden, anders dan bodhisattva’s, die kronen en sieraden dragen. De manier waarop de plooien zijn gebeeldhouwd of geschilderd helpt een werk te dateren. Hier een staande Boeddha uit de Tang-dynastie, in het V&A, als voorbeeld van plooival.
- Thangka
Thangka · ཐང་ཀ
Een Tibetaanse schildering op katoen of zijde, die wordt opgerold om te bewaren en in brokaat gevat. De pigmenten zijn vooral minerale, gebonden met dierlijke lijm. De Medicijnboeddha is een veelvoorkomend onderwerp; deze, uit de 13e–14e eeuw, is in het Art Institute of Chicago.
In de tijdlijn: XII–XIII
Zie ook: Hoe kies je een thangka · De Medicijnboeddha-thangka: hoe het lapislazuliblauw wordt geschilderd
Waar te zien: Art Institute of Chicago
Catalogus: Schilderingen (thangka’s)
- Maṇḍala
Maṇḍala · དཀྱིལ་འཁོར
Een schema, vaak cirkelvormig, dat boeddha’s en godheden rond een middelpunt plaatst. Een maṇḍala van de Medicijnboeddha brengt de acht Medicijnboeddha’s, bodhisattva’s en de twaalf generaals samen. Hij dient voor rituelen en meditatie.
In de tijdlijn: 2024
Zie ook: De Medicijnboeddha-thangka: hoe het lapislazuliblauw wordt geschilderd
Waar te zien: Rubin Museum of Art
Catalogus: Schilderingen (thangka’s)
- Dhāraṇī en mantra
Dhāraṇī · 陀羅尼 · mantra
De soetra bevat een dhāraṇī, een formule in het Sanskriet om te reciteren. In Tibet is een korte vorm ervan heel bekend als mantra van de Medicijnboeddha. De afbeelding toont houtsnijwerk in lantsa-schrift, een schriftstijl die voor zulke formules wordt gebruikt.
Zie ook: De Medicijnboeddha-mantra: tekst, betekenis en gebruik
Catalogus: Muziek, mantra’s en apps
- De Blauwe Beril
Vaiḍūrya sngon po · བཻ་ཌཱུར་སྔོན་པོ
Vaiḍūrya sngon po (‘Blauwe Beril’) is een commentaar op de Tibetaanse geneeskunde, geschreven door de regent Desi Sangye Gyatso en voltooid in 1688. Tussen 1687 en 1703 werd een reeks verklarende schilderingen gemaakt; de eerste toont de Medicijnboeddha. Lapis presenteert ze als historische documenten.
In de tijdlijn: 1687–1703
Zie ook: De Blauwe Beril: de regent die de geneeskunde liet schilderen
Waar te zien: Men-Tsee-Khang
- De Vier Tantra’s
rGyud bzhi · རྒྱུད་བཞི
Rgyud bzhi, de Vier Tantra’s, is het grondleggende traktaat van de Tibetaanse geneeskunde, in de 12e eeuw in zijn vorm gebracht door Yuthok Yönten Gönpo de Jongere. De tekst presenteert zich als een onderricht van de Medicijnboeddha. Lapis presenteert hem als een historische tekst, niet als medisch advies.
In de tijdlijn: XII · 1696 · 1725 · 1916
Zie ook: De Vier Tantra’s: wanneer de Medicijnboeddha onderricht in de stad Tanaduk · Chakpori en Men-Tsee-Khang: drie eeuwen Tibetaanse medische hogescholen
Waar te zien: Men-Tsee-Khang · 塔尔寺 Kumbum Monastery
- Hibutsu (verborgen boeddha)
秘仏 hibutsu
In Japan worden sommige beelden in een gesloten kast (zushi) bewaard en heel zelden getoond, soms eens in de zoveel decennia. De hoofd-Yakushi van de Daigo-ji is een verborgen boeddha. De foto toont het altaar van de Sensō-ji in Tokio, waarvan het hoofdbeeld ook verborgen is.
In de tijdlijn: 907
Zie ook: Yakushi-tempels in Japan: Nara, Kyoto, de berg Hiei
Waar te zien: 醍醐寺 Daigo-ji
- Kangyur en Taishō (de canons)
Kangyur · བཀའ་འགྱུར · Taishō 大正藏
De grote verzamelingen van boeddhistische geschriften. In de Tibetaanse Kangyur heeft de soetra nummer 504 in de Tohoku-catalogus (Toh 504); in de Chinese Taishō-canon brengt deel 14 de vertalingen samen (nrs. 449 tot 451). Beide zijn vrij online te lezen.
In de tijdlijn: IV · IX · 1924–1934
Zie ook: De Medicijnboeddha-soetra: het verhaal van een reizende tekst
Waar te zien: National Archives of India
Bronnen (23)
- Wikipedia, Bhaisajyaguru
- Wikipedia, Lapis lazuli
- Wikipedia, Tathāgata
- Xuanzang 玄奘 (650), Taishō T14 n0450
- 84000, The Detailed Account of the Previous Aspirations of the Blessed Bhaiṣajyaguruvaiḍūryaprabha (Toh 504)
- Wikipedia, Yakushi-ji
- Wikipedia, Twelve Heavenly Generals
- Yijing 義淨 (707), Taishō T14 n0451
- Wikipedia, 경주 백률사 금동약사여래입상
- Wikipedia, Бхайшаджьягуру
- Wikipedia, Ushnisha
- Wikipedia, Urna
- Wikipedia, Mudra
- Wikipedia, Alms bowl
- Wikipedia, Terminalia chebula
- Wikipedia, Lotus throne
- Wikipedia, Halo (religious iconography)
- Wikipedia, Kasaya (clothing)
- Wikipedia, Thangka
- Wikipedia, Mandala
- Wikipedia, Traditional Tibetan medicine
- Wikipedia, Hibutsu
- Wikipedia, Kangyur
Teksten van Lapis, gecontroleerd op 17 oktober 2026. Historische en culturele inhoud, geen medisch advies.