ព្រះភេសជ្ជគុរុ៖ ប្រវត្តិ និងរូបសញ្ញា
ព្រះភេសជ្ជគុរុមកពីណា តើស្គាល់ព្រះអង្គដោយរបៀបណា ហើយប្រពៃណីនីមួយៗតំណាងព្រះអង្គយ៉ាងដូចម្តេច។
ព្រះភេសជ្ជគុរុ ជាភាសាសំស្ក្រឹតថា Bhaiṣajyaguru គឺជាព្រះពុទ្ធមួយអង្គនៃព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន។ គម្ពីរសំខាន់របស់ព្រះអង្គ គឺភេសជ្ជគុរុសូត្រ ត្រូវបានគេស្គាល់រួចហើយនៅប្រទេសឥណ្ឌា៖ បំណែកសាត្រាស្លឹករឹតភាសាសំស្ក្រឹតត្រូវបានរកឃើញនៅគីលហ្គីត ដែលសព្វថ្ងៃស្ថិតក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។ សូត្រនេះត្រូវបានបកប្រែជាភាសាចិនច្រើនដង ល្បីជាងគេគឺការបកប្រែរបស់ព្រះសួនចាំងនៅឆ្នាំ ៦៥០ និងរបស់ព្រះយីជីងនៅដើមសតវត្សទី ៨។
របៀបស្គាល់ព្រះអង្គ
- ព្រះកាយពណ៌ខៀវចាស់ ដែលគម្ពីរប្រៀបធៀបនឹងត្បូងពេទូរ្យ (វៃឌូរ្យ)។
- គង់ពែនភ្នែនក្នុងឥរិយាបថសមាធិ។
- ព្រះហស្តឆ្វេងដាក់លើភ្លៅ កាន់បាត្រឱសថ ឬប្រអប់ឱសថ។
- ព្រះហស្តស្តាំបែរចុះក្រោមក្នុងមុទ្រាប្រទានពរ ច្រើនតែកាន់មែកស្រមៅ (អារុរ៉ា) ជាផ្លែឈើដែលមាននៅក្នុងគម្ពីរឱសថបុរាណស្ទើរតែទាំងអស់នៃអាស៊ី។
ប្រពៃណីនីមួយៗ រូបរាងនីមួយៗ
នៅទីបេ សង្គេមេនឡា ច្រើនត្រូវបានគូររួមជាមួយព្រះភេសជ្ជគុរុប្រាំពីរអង្គផ្សេងទៀត បង្កើតជាក្រុមព្រះភេសជ្ជគុរុប្រាំបីអង្គ។ នៅប្រទេសចិន ព្រះអង្គច្រើនត្រូវបានតម្កល់ក្នុងព្រះវិហារធំ ក្បែរព្រះសក្យមុនី និងព្រះអមិតាភៈ។ នៅប្រទេសជប៉ុន យ៉ាគូស៊ី ញ៉ូរ៉ៃ ច្រើនកាន់ប្រអប់ឱសថតូចនៅព្រះហស្តឆ្វេង លើកព្រះហស្តស្តាំ មានព្រះពោធិសត្វនិក្កូ និងគក្កូនៅសងខាង ហើយមេទ័ពទេវតាដប់ពីររូបជាអ្នកការពារ។
ព្រះពោធិសត្វជំនិតពីរអង្គ
សូត្រនិយាយអំពីព្រះពោធិសត្វប្រធានពីរអង្គ៖ សូរ្យប្រភា (Sūryaprabha) និងចន្ទ្រប្រភា (Candraprabha)។ ព្រះភេសជ្ជគុរុ និងព្រះអង្គទាំងពីរបង្កើតជាត្រៃភាគី៖ រូបសំរិទ្ធធំៗនៅវត្តយ៉ាគូស៊ីជី (ណារ៉ា) ត្រូវបានតម្កល់បែបនេះ។ នៅជុំវិញត្រៃភាគី តែងមានមេទ័ពយក្សដប់ពីរនាក់ដែលការពារសូត្រ។
មុទ្រា
- នៅទីបេ៖ ព្រះហស្តស្ដាំលើជង្គង់ បាតដៃបែរចេញក្រៅក្នុងវរទមុទ្រា (varada) កាន់មែកស្រមៅ (arura, Terminalia chebula) ព្រះហស្តឆ្វេងកាន់បាត្រអម្រឹតលើភ្លៅ។ គម្ពីរវេជ្ជសាស្ត្រទីបេចាត់ស្រមៅជាឱសថសំខាន់បំផុតមួយ។
- នៅចិន៖ មានឥរិយាបថដូចគ្នា ហើយក៏មានរូបកាន់ចេតិយ ឬកែវមណីដែរ។ នៅក្នុងវិហារធំ ព្រះអង្គតែងជាព្រះមួយអង្គក្នុង «ព្រះពុទ្ធបីអង្គ»៖ ព្រះសក្យមុនីនៅកណ្ដាល ព្រះអមិតាភនៅម្ខាងទៀត។
- នៅជប៉ុន៖ ព្រះហស្តស្ដាំអភយមុទ្រា ព្រះហស្តឆ្វេងកាន់ក្អមថ្នាំតូច។ រូបចាស់បំផុត ដូចនៅយ៉ាគូស៊ីជី គ្មានក្អមថ្នាំទេ។
ចំណុចសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសិល្បៈ
- គីលគីត (សតវត្សទី 6–7)៖ សាត្រាស្លឹករឹតសំស្ក្រឹតដែលរកឃើញនៅឆ្នាំ 1931 បង្ហាញថាសូត្រនេះធ្លាប់ផ្សព្វផ្សាយនៅអាស៊ីកណ្ដាល។
- ទុនហ័ង៖ រូងភ្នំម៉ូកៅមានគំនូរជញ្ជាំងជាច្រើនអំពីភេសជ្ជគុរុសូត្រ។
- ជប៉ុន សតវត្សទី 7–8៖ រូបនៅហូរីយូជី និងយ៉ាគូស៊ីជីបង្ហាញថាព្រះរាជវាំងឲ្យតម្លៃខ្ពស់ចំពោះការគោរពនេះ។
- អង្គរ៖ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី 7 បានសាងមន្ទីរពេទ្យជាច្រើន ហើយសិលាចារឹកមន្ទីរពេទ្យទាំងនោះលើកឡើងអំពីព្រះពុទ្ធភេសជ្ជគុរុ។
ពណ៌ និងសម្ភារៈ
ពណ៌ខៀវនៃព្រះកាយក្នុងសូត្រ មកពីត្បូងវៃទូរ្យ ប៉ុន្តែជាងគំនូរប្រើអាហ្ស៊ូរីត ត្បូងឡាពីសឡាស៊ូលីកិន ឬពណ៌ផ្សេងៗ។ សូមមើល អត្ថបទអំពីឡាពីសឡាស៊ូលី។
កុំច្រឡំ
ព្រះអក្ខោភ្យក៏មានពណ៌ខៀវ ហើយទាក់ទងនឹងទិសខាងកើតដែរ ប៉ុន្តែព្រះហស្តស្ដាំប៉ះផែនដី ហើយមិនកាន់បាត្រថ្នាំទេ។
ស្វែងយល់បន្ថែម
ភាពខុសគ្នាទាំងនេះឃើញច្បាស់នៅក្នុងព្រះពុទ្ធរូប និងថង់កានៃកាតាឡុក។ សូត្រ និងសៀវភៅអត្ថាធិប្បាយមាននៅផ្នែកសៀវភៅ។
ឯកសារយោង
- Himalayan Art Resources, Medicine Buddha
- វិគីភីឌាភាសាជប៉ុន, 薬師如来
- Raoul Birnbaum, The Healing Buddha (1979)
- បណ្ឌិត្យសភាទុនហ័ង
Lapis ឥតគិតថ្លៃ និងគ្មានការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម។ អ្នកអាចគាំទ្រការថែទាំរបស់វាបាន។