ព្រះពុទ្ធវេជ្ជសាស្ត្រ និងវេជ្ជសាស្ត្រទីបេ (គ្យុស៊ី)

ចំណេះដឹង

• តន្ត្រៈទាំងបួន (គ្យុស៊ី) ដែលជាអត្ថបទគ្រឹះនៃវេជ្ជសាស្ត្រទីបេ (សូវ៉ារីកប៉ា) បង្ហាញខ្លួនថាជាការបង្រៀនរបស់ព្រះពុទ្ធវេជ្ជសាស្ត្រ ដែលលេចឡើងជាឥសី រីកប៉េ យេស៊េ នៅក្នុងទីក្រុងទេវលោក តាណាឌុក។

  ប្រភព 1

• អត្ថបទដូចដែលយើងស្គាល់ ត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយគ្រូពេទ្យ យូថុក យ៉ុនតិន គុនប៉ូ ក្មេង (សតវត្សទី ១២)។

  ប្រភព 1

• នៅសតវត្សទី ១៦ គ្រូពេទ្យ ស៊ូកាវ៉ា ឡូដ្រូ គ្យែលប៉ូ បានអះអាងថា តន្ត្រៈទាំងបួនត្រូវបានតែងនៅទីបេ ហើយមិនមែនជាព្រះពុទ្ធវចនៈទេ។ ចាណេត គ្យាតសូ បានសិក្សាការជជែកនេះ ដែលដាក់អំណាចសាសនាប្រឆាំងនឹងការស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រ ក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញទីបេខ្លួនឯង។

  ប្រភព 1

• នៅចុងសតវត្សទី ១៧ អ្នករាជានុសិទ្ធិ ដេស៊ី សាំងយេ គ្យាតសូ បានសរសេរអដ្ឋកថាដ៏ធំ «ត្បូងពៃទូរ្យខៀវ» ហើយបានបញ្ជាឱ្យធ្វើគំនូរវេជ្ជសាស្ត្រមួយស៊េរី ដែលបង្ហាញតន្ត្រៈទាំងបួន ដោយចាប់ផ្តើមពីព្រះពុទ្ធវេជ្ជសាស្ត្រ។

  ប្រភព 1

• ការងូតទឹកឱសថ «លុម» នៃសូវ៉ារីកប៉ា ត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីតំណាងនៃបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់យូណេស្កូ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨។

  ប្រភព 2

• សូវ៉ារីកប៉ាត្រូវបានប្រតិបត្តិសព្វថ្ងៃនៅឥណ្ឌា នេប៉ាល់ ប៊ូតង់ ម៉ុងហ្គោលី និងចិន ស៊ីអេណា ក្រេក សិក្សាការផ្សព្វផ្សាយ និងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មរបស់វា។

  ប្រភព 3

ប្រភព

1. Janet Gyatso, Being Human in a Buddhist World: An Intellectual History of Medicine in Early Modern Tibet, Columbia University Press, 2015. cup.columbia.edu
2. UNESCO Intangible Cultural Heritage, “Lum medicinal bathing of Sowa Rigpa” (2018). ich.unesco.org
3. Sienna R. Craig, Healing Elements: Efficacy and the Social Ecologies of Tibetan Medicine, University of California Press, 2012. www.ucpress.edu

តំណត្រូវបានពិនិត្យនៅថ្ងៃទី ១៥ តុលា ២០២៦។

ប្រធានបទ

• សូត្រ និងកំណែរបស់វា៖ ប្រវត្តិអត្ថបទ
• បុរាណវិទ្យា និងប្រវត្តិសិល្បៈ៖ ទុនហួង ណារ៉ា រូបសញ្ញា
• នរវិទ្យានៃពិធីព្យាបាល
• សម្មតិកម្ម និងការជជែក៖ ក្រិក និងឥណ្ឌា